75 onns rumantsch sco lingua naziunala: NZZ preschenta software rumantscha

Avant 75 onns ha la Rumantschia pudì festivar: il rumantsch è vegnì acceptà dal pievel svizer sco lingua naziunala svizra.

A chaschun da quest giubileum ha la NZZ preschentà en in curt film tge software ch’è actualmain disponibla per rumantsch: «Rätoromanische Spuren in der digitalen Welt».

Installar Microsoft Office 2010 per rumantsch

Deplorablamain datti per la nova versiun da l’office betg pli l’interfatscha d’utilisader rumantscha (tar l’Office 2003, e per part era tar l’Office 2007, era quai anc il cas), mabain mo pli il program da correctura ortografica (spell-checker).

Quai munta dentant era, che l’installaziun è pli simpla:

  1. Premissa è che Vus avais gia installà il program Microsoft Office 2010 (la lingua n’emporta betg).
  2. Ussa stuais Vus telechargiar il spell-checker rumantsch:
    http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?FamilyID=0756150c-3953-462f-b36f-7a8afb722623&displaylang=rm
  3. Sche la datoteca è telechargiada cumplettamain, cliccai dubel sin quella. Eventualmain vegn mussà in avis da segirtad. Quel, sco era il contract da licenza, stuais Vus acceptar per pudair cuntinuar. Sche Vus avais cliccà sin ‘Cuntinuar’ cumenza l’installaziun gia. Suenter curt mument cumpara ina fanestrina cun il text ‘L’installaziun è cumpletta’.
L'installaziun è cumpletta.

L’installaziun dal program rumantsch da correctura ortografica (spell-checker) per Microsoft Office 2010 è cumpletta.

Quai è pli probabel gia tut.

En cas ch’il program da correctura ortografica na funcziuna anc betg, pudais vus cliccar en Windows 7 ina giada sin Start > Alle Programme > Microsoft Office > Microsoft Office 2010-Tools > Microsoft Office 2010 Spracheinstellungen. Sche la glista ‘Bearbeitunssprachen’ na cuntegna anc betg rumantsch, n’è l’installaziun betg reussida dal tut e Vus stuais anc tscherner ‘Romanisch’ en la glista sutvart e cliccar sin ‘Hinzufügen’. Sche Vus avais anc avert programs dad Office stuais Vus serrar curt quels avant che la midada po ir en vigur.

La fanestra 'Spracheinstellungen'

La fanestra ‘Spacheinstellungen’

Vocabulari sursilvan en l’internet

Avais vus savì ch’i dat il «Niev vocabulari Sursilvan» era en l’internet? Dapi la stad passada chatt’ins el sin l’adressa www.vocabularisursilvan.ch.

Pagina d'internet dal «Niev vocabulari sursilvan»

Pagina da partenza da la versiun en l'internet dal «Niev vocabulari sursilvan»

Il vocabulari sursilvan era gia exaust dapi intgins onns. Ina restampa era dentant per motivs finanzials strusch pussaivla. Perquai èn ils editurs sa decidids da publitgar l’ovra en l’internet. Uschia stat il vocabulari sursilvan ussa a disposiziun gratuitamain a tuts. Plinavant porscha la versiun digitala era ina tschertga en duas direcziuns; fertant ch’il «Niev vocabulari sursilvan» stampà exista mo en direcziun romontsch -> tudestg po la versiun digitala era tschertgar en la direcziun tudestg -> romontsch. Questa direcziun è dentant betg dal tut cumpletta.

Agid davart l’utilisaziun dal vocabulari sursilvan en l’internet chattais vus qua.

Thunderbird è cumparì per rumantsch

Dacurt è cumparida la versiun 5.0 da Mozilla Thunderbird, in program per retschaiver, scriver ed administrar e-mails. Cun la versiun 5.0 è era per l’emprima giada cumparida ina versiun rumantscha dal program.

Telechargiar Thunderbird 5.0 per rumantsch!
www.mozilla.org/rm/thunderbird

Il logo da Mozilla Thunderbird

Dumondas frequentas davart Thunderbird

Tge è Thunderbird?

Thunderbird è in program gratuit e liber per administrar e-mails e feeds da novitads. El vegn installà local sin tes computer e n’è betg ina applicaziun en l’internet. Malgrà ina massa funcziuns è Thunderbird simpel dad utilisar. Guarda las funcziuns da Thunderbird per retschaiver ina resumaziun da las funcziuns dal program.

Tgi fa Thunderbird?

Thunderbird vegn sviluppà, testà e translatà da collavuraturs e voluntaris da Mozilla, ina organisaziun senza finamira da profit. Mozilla sviluppescha p.ex. era il navigatur Firefox.

Daco duess jau utilisar Thunderbird?

Thunderbird è gratuit e liber. Thunderbird ha ina massa coolas funcziuns. Thunderbird ta surdat la controlla e survista da tes e-mails. I existan ina massa supplements per Thunderbird che ta laschan extender e persunalisar tes program d’e-mails. Thuderbird è part dal Mozilla Manifesto, ina empermischun da Mozilla per in internet avert, accessibel a tuts sut las medemas cundiziuns.

È Tunderbird gratuit?

Gea! Thunderbird è software da open-source. Mintgin po telechargiar ed utilisar gratuitamain e libramain il program e po contemplar u modifitgar il code da funtauna tenor las cundiziuns da licenza.

Nua pos jau telechargiar Thunderbird?

Qua pos ti telechargiar Thunderbird per rumantsch. Autras linguas stattan a disposiziun qua. Il code da funtauna e versiuns pli veglias chattas ti sin noss server FTP.

Stat Thunderbird era a disposiziun per rumantsch?

GEA! Thunderbird ha in grond team da translaturs che lavuran per porscher tut las versiuns en bleras linguas. Tut las linguas che stattan a disposiziun chattas qua.

Funcziunescha Thunderbird sin mes computer?

Probablamain. Windows, Mac e Linux stattan a disposiziun sin la pagina da telechargiar. Per auters sistems operativs pos ti cumpilar il code da funtauna directamain da la pagina da FTP.

Tge è mia adressa d’e-mail da Thunderbird?

Thunderbird è in program d’e-mail ch’è installà sin tes computer e vegn utilisà per trametter, retschaiver, zavrar e tschertgar e-mails. Thunderbird na porscha naginas adressas d’e-mail u auters servetschs da transmetter e-mails. Ti pos dentant utilisar prest mintga adressa d’e-mail cun Thunderbird.

Cordial engraziament

Nus vulain engraziar cordialmain a las uniuns ed instituziuns che han sustegnì la translaziun da Mozilla Thunderbird en rumantsch: La promoziun da la cultura chantun Grischun, la Giuventetgna Rumantscha, la Quarta lingua, la Lia Rumantscha ed l’Uniun rumantsch grischun. Grazia fitg!

Firefox 4 è qua! Sa chapescha era per rumantsch

Oz è vegnì publitgà Firefox 4 per Windows, Mac OS X e Linux en passa 75 linguas, era per rumantsch.

Installescha ed emprova: http://www.mozilla.org/rm/firefox

Qua pos ti observar quant savens che Firefox 4 vegn telechargià. Clicca sin la turta sut a sanestra per vesair las datas dal Grischun – per exempel.

Novas funcziuns

Firefox 4 è il pli spert Firefox enfin uss. Cun augmentar la spertadad sin tut ils livels è Firefox 4 daventà duas fin sis giadas pli spert che la versiun 3.6. Adattaziuns grondas en la tracziun da JavaScript rendan bler pli svelt tut las funcziuns. Quai spargna temp durant l’aviar e chargiar paginas ed accelerescha la grafica e JavaScript.

La nova versiun da Firefox introducescha era ina nova apparientscha visuala che lascha dapli plazza per las paginas d’internet che vegnan mussadas. Novas funcziuns sco app-tabs e Panorama gidan da betg perder la survista cun navigar en l’internet. Firefox ha integrà novas funcziunalitads per proteger la sfera privata, sco per exempel «Do Not Track» che scumonda a paginas d’internet da registrar tes fastiz. In auter exempel èn las directivas per la segirtad dal cuntegn (Content Security Policy).

Firefox Sync pussibilitescha ad in utilisader dad acceder a sias datas da la cronologia, ils segnapaginas, ils tabs averts ed ils pleds-clav cun tut ses computers e telefonins. Firefox porscha era millis supplements, extensiuns e personas ed in nov administratur da supplements. Quel gida d’agiuntar ed actualisar supplements e lai adattar l’apparientscha dal navigatur.

Plinavant vegnan ussa era tecnologias dal web modernas sco HTML5 e CSS3 sustegnidas da Firefox 4. Questas tecnologias lubeschan da sviluppar paginas ed applicaziuns d’internet ch’ins pudeva fin ussa mo crear a basa da Flash – ina tecnologia cun blers sbagls. Visita «l’internet miraculus avert da Mozilla» per vesair las novas pussaivladads dal web avert – dad open source.

Fa reclama!

Ta plascha Firefox 4? Lura fa attent tias amias, tes collegas e tes tat ch’i dat la nova versiun (rumantscha!) da Firefox! Als scriva gest uss in e-mail. Sin Twitter als pos ti far attent cun far part dal mosaic da Firefox e sche ti es registrà sin Facebook pos ti publitgar in tatgader da Firefox 4 sin tia paraid.

Firefox 4.0 per rumantsch: Eliminà il sbagl «Method Not Implemented»

Cun las versiuns rumantschas da Firefox 3.5 e 3.6 na vegnan tschertas paginas d’internet betg visualisadas. Tranter auter era la pagina da la citad da Turitg: www.zuerich.ch. Enstagl da mussar la pagina, vegn be mussà ina errur «Method Not Implemented GET to / not supported.» Il sbagl cumpara tar tut las paginas che utiliseschan ina tscherta versiun da la software Apache en cumbinaziun cun in utensil da segirezza. Quest utensil n’ha betg acceptà il parameter «rm» ch’il navigatur Firefox trametta sco code per identifitgar la lingua da l’interfatscha d’utilisader dal navigatur.
Per motivs da protecziun da datas na transmetta la versiun 4.o da Firefox betg pli quest parameter a la pagina d’internet dumandada. Perquai vegnan quellas paginas ussa era puspè visualisadas a moda correcta cun la versiun rumantscha.

In pèr da las paginas che na pudevan betg vegnir mussadas cun Firefox 3.6 e funcziuneschan ussa puspè:

http://www.zuerich.ch/
http://www.urbanmag.be/
http://www.kde.de
http://www.college.ch
http://www.xio.be/
http://www.flagey.be/fr
http://www.investinghent.be/
http://www.breadcrumbs.be/
http://www.act-events.com/
http://www.balkmetafoor.be/
http://www.hooglede.be/
http://www.georgesthemailman.com/
http://www.herenigdevolksunie.be/
http://www.jozeflievens.be/
http://islamischereligionsgemeinschaft.org/
http://www.eurid.eu/
http://www.cron-job.org/
http://www.usdebtclock.org/
http://www.physicsforums.com/showthread.php?t=33426
http://www.pmo.gov.ps/
http://www.notebookcheck.net/
http://www.diffdaff.com/
https://www.bsi.bund.de/
http://www.translatewrite.com/
http://www.graficolor.ch/
http://www.sfr-fresh.com/

L’internet miraculus avert da Mozilla

Has ti gia vesì tge pussaivladads che tecnologias novas sco HTML5 u WebGL porschan? Visita la pagina «Web O’Wonder» nua che Mozilla preschenta cuntinuantamain novs exempels da paginas d’internet che fan diever da quellas tecnologias. Per contemplar tscherts da quels exempels èsi necessari che ti navigheschas cun in navigatur modern, sco per exempel Firefox 4. Ta lascha fascinar da las pussaivladads che ti scuvras en tes navigatur!

Part da la pagina d'internet www.webowonder.org

Office 2007: Rumantsch mo cun «Microsoft Captions Language Interface Pack»

L’Office 2007 n’è betg pli vegnì translatà cumplettamain en rumantsch sco la versiun precedenta da l’Office 2003. Microsoft ha midà tactica ed è sa decidì d’introducir in nov utensil che «translatescha» directamain terms da l’interfatscha d’utilisader ed als mussa en nivlettas dasper il term original. Captions Language Interface Pack (CLIP) ha Microsoft numnà quest utensil nov.
Sche quai è in progress en cumparegliaziun cun l’interfatscha translatada cumplettamain da l’onn 2003 è dispitaivel. L’avantatg è ch’ins po s’avischinar pass per pass als terms novs en rumantsch (grischun) ed ha anc adina l’interfatscha enconuschenta, da l’autra vart para tut in pau improvisà, fatg a mesas e betg fitg survesaivel. (Questa valitaziun vala era per l’entir concept nov da l’interfatscha da l’Office 2007).

Pli nizzaivel è definitivamain il spell-checker rumantsch.

Telechargiar il pachet d’installaziun da CLIP pon ins sin questa pagina. Las premissas per ina installaziun èn:

- Windows XP (custa)
- Office 2007 (custa)
- Microsoft .NET Framework 3.5 (gratuit)
- Service Pack 3 dad XP (gratuit)

L’unic avantatg evident è che l’installaziun è pli simpla che quella da l’interfatscha d’utilisader rumantscha da l’Office 2003.

Spell-checker rumantsch per l’Office 2007

Il nov program da correctura da l’ortografia en Rumantsch grischun per Microsoft Office 2007 pon ins telechargiar sin questa pagina. La software è vegnida adattada per la nova versiun dad Office (tant nova n’è ella era betg pli). Il dicziunari che furma la basa dal program è dentant il medem sco quel dal spell-checker per l’Office 2003.

Il «Pledari Grond» gida

Cun la translaziun dad Office 2003 e Mozilla Firefox èn vegnids stgaffids divers pleds novs per funcziuns e buttuns da l’interfatscha da software. Auters pleds han survegnì ina nova muntada. Magari na sa betg mintgin sin l’emprim egliada tge che «aviar», «revocar», «reinizialisar» u «telechargiar» vul dir. En quest cas gida il Pledari Grond – da chattar sin www.pledarigrond.ch.

Microsoft Office 2003: Co installar?

Il fanadur da l’onn 2006 ha la Lia Rumantscha, Microsoft ed il chantun Grischun preschentà ina versiun rumantscha da l’Office 2003. Il pli interessant da questa purschida è probablamain il «spell-checker» – il program da correctura da l’ortografia per il rumantsch grischun. Pia questa funcziun che fa la lingias cotschnas sut pleds che n’èn betg scrits a moda correcta.

L’installaziun da la interfatscha rumantscha ed il spell-checker rumantsch per l’Office 2003 n’è dentant betg dal tut simpla. Dal rest funcziuna l’installaziun mo sche il sistem operativ Windows XP ed Office 2003 èn gia avant maun. (Il pachet da lingua na funcziuna betg cun l’Office 2007, betg cun Mac, betg cun Linux, betg cun Windows Vista etc.)

Qua in mussavia per l’installaziun:

  1. Installar l’emprim almain il Service Pack 2 da Microsoft Office ed il Service Pack 3 da Windows XP (sche quai n’è anc betg fatg).
    Schebain questas actualisaziuns èn gia installadas pon ins controllar suandantamain:

    • Service Pack XP: Cliccar cun la tasta dretga da la mieur sin «Arbeitsplatz», lura  sin «Eigenschaften». Sut «System:» stuess esser scrit sch’il Service Pack 3 è installà.
    • Service Pack 2 dad Office: Aviar «Microsoft Word 2003», cliccar sin «Hilfe», lura sin «Über Microsoft Office Word». La sto esser scrit tranter auter «SP2» u «SP3».
    • Sch’il Service Pack3 dad XP manca: Exequir «Windows Update» («Start», «Windows Update»). Il meglier installar gist tut che stat a disposiziun.
    • Sch’il Service Pack 2 dad Office manca: aviar «Microsoft Office Word», cliccar sin «Hilfe» e lura sin «Auf Updates überprüfen» (u sumegliant) ubain directamain telechargiar la datoteca qua ed  installar ella.
  2. Installar ils pachets da lingua
  3. Configurar las linguas
    Aviar «Microsoft Office 2003 language settings» («Start», «Programme», «Microsoft Office», «Microsoft Office Tools») ed  activar dapertut «rumantsch».

Gratulaziuns! Ussa stuess tut funcziunar.
Lain sperar che l’installaziun da la versiun rumantscha da l’Office 2007 saja pli simpla.

Resuns en las medias

Qua in pèr colliaziuns a gasettas e blogs che han rapportà da la nova versiun rumantscha da Firefox:

SF Online
Neue Zürcher Zeitung
20min online
Vorarlberg Online
Der Standard
Reisen-Blog
Inside-IT

Finalmain: Firefox per rumantsch

Ier è finalmain cumparida l’emprima versiun rumantscha dal navigatur Mozilla Firefox.
Telechargia ella da

http://www.mozilla.org/rm/firefox

Installescha ed emprova!

En quest artitgel chattas ti in pèr tips impurtants. Commentaris, remartgas, resuns, criticas e cumpliments èn fitg giavischads!

Mozilla Firefox - finalmain era per rumantsch.

Cordial engraziament a tuts ch’ans han gidà da realisar la translaziun. En spezial a Sara Hermann, Andrea Cantieni ed Michael Wolf! Plinavant era in grond engraziament a la Lia Rumantscha per il lectorat.

Qua in pèr tips impurtants avant ch’entschaiver:

Jau lavur enfin uss betg cun Firefox. co l’installesch jau?

  1. Fa ina visita sin http://www.mozilla.org/rm/firefox. Là pos ti telechargiar la versiun ch’è adattada per tes sistem.
  2. Sche ti has telechargià la datoteca, la pos ti installar – uschia sco mintga autra software era.
  3. Ussa es ti gia pront per navigar per rumantsch tras tut il mund virtual.

Jau lavur gia cun Firefox, dentant en in’autra lingua. Co pos jau midar?

Il pli simpel è probablamain sche ti deinstalleschas la versiun veglia e telechargias la versiun nova. Quella pos ti lura installar sco descrit survart. Nagina tema, tias datas persunalas na vegnan betg stizzadas, sche ti na selecziuneschas betg explicitamain quai.

Dus curts tips per deinstallar:

Windows: Tscherna «Start» > «Einstellungen» > «Systemsteuerung»
La pos ti tscherner «Software». Lura selecziunar «Firefox» ed «Entfernen».
E lura simplamain suandar l’assistent da deinstallaziun.

Mac: Tira simplamain il program or da l’ordinatur da programs e depona el en il chanaster da palpiri.

Pos jau installar la versiun rumantschA sper la tudestga?

Quai è sa chapescha era pussaivel. Ti stos avair installà u la versiun tudestga u rumantscha da Firefox. Installescha lura quest pachet rumantsch. Sche ti telechargias anc quest supplement, pos ti tscherner en il menu «Utensils» (Extras) il punct Linguas. Ussa pos ti adina midar tranter las linguas installadas.

Collecziun da links

Sin la pagina d’internet «chattà@rumantsch-grischun» chattan ins ina collecziun da colliaziuns che mainan a software ed applicaziuns da web disponiblas en lingua rumantscha – per gronda part sa chapescha en rumantsch grischun. Ils blers links mainan a gieus per uffants, chattads sin rtr.ch (la pagina da Radio e Televisiun Rumantscha) ed in’autra part èn meds d’instrucziun, ma tranter ils gieus sa chattan anc in pèr purschidas interessantas.

Firefox rumantsch

Ussa èsi finalmain uffizial: entaifer il proxim mais vegn publitgà ina versiun rumantscha da Mozilla Firefox.
Suenter bleras uras da lavur da translaziun e divers incaps tecnics avain nus udì cun satisfacziun ch’ils sviluppaders da Mozilla han confermà l’ultima emna che l’interfatscha rumantscha dal navigatur Firefox vegnia distribuida definitivamain cun la nova versiun 3.5 da Firefox. Nus ans legrain da pudair furnir bainprest ulteriuras infurmaziuns.

Bainvegni

Bainvegni sin il blog da software rumantscha. En futur publitgain nus qua novitads davart software ch’è disponibla en rumantsch.